Home / Fotogrametria i Drony / Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści

Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści

Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści

Ortofotomapa z drona to innowacyjne narzędzie, które zmienia podejście do przedstawiania terenu. Umożliwia uzyskanie niezwykle precyzyjnych i wysokiej jakości zdjęć. Ta zaawansowana technologia ma ogromny wpływ na różne sektory, takie jak:

  • budownictwo,
  • rolnictwo,
  • geodezja,
  • ochrona środowiska,
  • urbanistyka.

Dzięki ortofotomapie z drona, możesz uzyskać szybkie oraz dokładne rozwiązania, które wspierają rozwój Twojej działalności!

TL;DR
najważniejsze informacje

Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści

Ortofotomapa z drona to niezwykle precyzyjne narzędzie geodezyjne, które oferuje wysokiej jakości zdjęcia terenu. Jest to wsparcie dla wielu branż, w tym budownictwa i rolnictwa.

Dzięki temu rozwiązaniu można szybko pozyskiwać ważne dane. Obrazy charakteryzują się nie tylko doskonałą jakością, ale także szerokim zakresem zastosowań w różnych sektorach. Dodatkowo, korzystanie z ortofotomap z drona jest bardzo opłacalne.

To nowatorskie podejście przynosi liczne korzyści w różnych dziedzinach, ułatwiając realizację projektów i podejmowanie decyzji:

  • szybkie pozyskiwanie danych,
  • wysoka jakość obrazów,
  • szeroki zakres zastosowań,
  • opłacalność rozwiązania,
  • wspomaganie decyzji w projektach.

Co to jest ortofotomapa z drona?

Ortofotomapa z drona to nowoczesne narzędzie geodezyjne, które dostarcza precyzyjnego obrazu terenu. Powstaje dzięki serii zdjęć wykonanych z powietrza, które są później starannie przetwarzane, aby wyeliminować zniekształcenia perspektywiczne. Taki proces sprawia, że ortofotomapa cechuje się niezwykłą dokładnością, co czyni ją nieocenionym wsparciem w takich dziedzinach jak:

  • budownictwo,
  • rolnictwo,
  • leśnictwo.

W odróżnieniu od tradycyjnych map geodezyjnych, ortofotomapy z drona oferują wyjątkową jakość obrazów oraz wysoką precyzję. Dzięki temu możliwe jest przeprowadzanie szczegółowych analiz przestrzennych. Na przykład, taka mapa może być wykorzystywana do:

  • obserwacji zmian w krajobrazie,
  • planowania nowych inwestycji,
  • oceny stanu istniejących obiektów.

Co więcej, ortofotomapy z drona umożliwiają szybkie i efektywne pozyskiwanie danych, co znacznie przyspiesza proces podejmowania decyzji w różnych branżach. Wykorzystanie tej technologii nie tylko oszczędza czas, ale także pozwala na znaczące zredukowanie kosztów w porównaniu do tradycyjnych metod pomiarowych.

Jak powstaje ortofotomapa z drona?

Tworzenie ortofotomapy z wykorzystaniem drona to złożony proces, który składa się z kilku kluczowych etapów:

  • zbieranie danych lotniczych,
  • ortoorektyfikacja zdjęć,
  • mozaikowanie zdjęć.

Na początku dron przelatuje nad wyznaczoną trasą, rejestrując zdjęcia z powietrza. Może ich być nawet kilka tysięcy, co gwarantuje doskonałą dokładność i szczegółowość uzyskanego obrazu.

Kiedy zdjęcia są już zebrane, przechodzą proces ortoorektyfikacji. W tym kroku eliminowane są zniekształcenia spowodowane ukształtowaniem terenu oraz perspektywą, co pozwala uzyskać jednorodną skalę na całej mapie. Dzięki zaawansowanemu oprogramowaniu, które zajmuje się ortofotomapami, dane są automatycznie przetwarzane, a rezultatem jest precyzyjny obraz terenu.

Następnie następuje mozaikowanie, które polega na łączeniu wszystkich ortoerektyfikowanych zdjęć w jeden spójny obraz. Efektem tego procesu jest ortofotomapa, wykorzystywana w różnorodnych analizach przestrzennych. Szybkie przetwarzanie danych sprawia, że ortofotomapa z drona dostarcza dokładne informacje znacznie sprawniej niż tradycyjne metody.

Całość, od momentu zbierania zdjęć po finalizację ortofotomapy, zajmuje zaledwie kilka godzin, co czyni ten proces niezwykle efektywnym narzędziem w takich dziedzinach jak budownictwo, rolnictwo czy geodezja.

Jak zaplanować misję lotniczą dla ortofotomap?

Planowanie misji lotniczej, mającej na celu stworzenie ortofotomap, wymaga skrupulatnej analizy warunków pogodowych oraz dokładnego przygotowania terenu. Kluczowe jest, aby stworzyć najlepsze możliwe warunki do zbierania danych. Oto kilka ważnych kroków, które warto wziąć pod uwagę:

  1. Sprawdzenie prognoz pogodowych: zanim rozpoczniesz misję, zapoznaj się z przewidywaniami pogody. Idealnie, gdy nie ma wiatru, a niebo jest bezchmurne, co pozwoli zredukować ryzyko zniekształceń zdjęć. Pamiętaj, że zmieniająca się pogoda może znacząco wpłynąć na jakość zdjęć z powietrza.
  2. Ocena terenu: zidentyfikuj potencjalne przeszkody, takie jak linie energetyczne, budynki czy drzewa, które mogą zakłócić lot drona. Rzeźba terenu również odgrywa istotną rolę w stabilności lotu, dlatego warto uwzględnić jej charakterystyki w planowaniu.
  3. Planowanie trasy lotu: stwórz szczegółowy plan lotu, uwzględniając wysokość, kąt nachylenia kamery oraz overlap, czyli pokrycie zdjęć. Zwykle zaleca się, aby pokrycie wynosiło 60-80%, co sprzyja efektywnemu łączeniu zdjęć w mozaikę.
  4. Zabezpieczenie miejsca misji: upewnij się, że teren, na którym będziesz operować dronem, jest bezpieczny. Zastanów się także nad uzyskaniem niezbędnych zezwoleń oraz przestrzeganiem lokalnych regulacji dotyczących lotów dronami.
  5. Przygotowanie sprzętu: na dronie zainstaluj odpowiedni aparat fotograficzny i skontroluj jego ustawienia. Upewnij się, że bateria jest w pełni naładowana, a cały sprzęt gotowy do działania.
  6. Przeprowadzenie testu: jeśli to możliwe, wykonaj próbny lot. To pozwoli ci upewnić się, że wszystko działa sprawnie i że plan lotu można zrealizować bez komplikacji.
Przeczytaj również:  Model 3D ze zdjęcia – Jak to zrobić krok po kroku?

Podążając za tymi krokami, skutecznie zaplanujesz misję lotniczą, co przyczyni się do uzyskania zdjęć oraz danych pomiarowych o wysokiej jakości.

Jak wybrać odpowiedni dron do fotogrametrii?

Wybór odpowiedniego drona do fotogrametrii jest kluczowy dla uzyskania wysokiej jakości danych. Oto kilka ważnych aspektów, które warto wziąć pod uwagę:

  • Kamera: Dron powinien być wyposażony w kamerę o wysokiej rozdzielczości, co gwarantuje precyzyjność obrazów. Modele z kamerami 20 MP lub lepszymi, takie jak DJI Phantom 4 RTK, są idealne do fotogrametrii,
  • Systemy stabilizacji: Stabilny lot jest niezbędny do robienia dokładnych zdjęć. Dobrej jakości systemy stabilizacji, takie jak gimbale, skutecznie eliminują drgania i wibracje, co przekłada się na lepsze rezultaty,
  • Nawigacja GPS: Ważne jest, aby dron miał zaawansowane systemy nawigacji GPS, które umożliwiają precyzyjne pozycjonowanie. Odbiorniki GNSS poprawiają dokładność lokalizacji, co jest istotne przy tworzeniu ortofotomap,
  • Czas lotu: Drony o długim czasie lotu, przekraczającym 20 minut, pozwalają na zebranie większej ilości danych w trakcie jednej misji, co znacząco zwiększa efektywność pracy,
  • Punkty kontrolne (GCP): Wykorzystanie punktów kontrolnych jest kluczowe dla precyzyjnej kalibracji danych. Drony współpracujące z GCP oferują wyższą dokładność w końcowym produkcie.

Wybierając drona do fotogrametrii, warto zrozumieć, że jakość uzyskiwanych wyników zależy od połączenia tych elementów. Inwestując w sprzęt, który spełnia te wymagania, zwiększamy szanse na powodzenie w projektach fotogrametrycznych.

Jak przeprowadza się analizę i weryfikację ortofotomap?

Analiza oraz weryfikacja ortofotomap to niezwykle ważny proces, który polega na ocenie dokładności i interpretacji zgromadzonych danych. Na początku warto porównać ortofotomapę z danymi referencyjnymi, co pozwala dostrzec ewentualne błędy oraz odchylenia w odwzorowaniu. Istotne jest również sprawdzenie precyzji szczegółów, takich jak granice działek czy inne kluczowe elementy terenu.

Dokładność stanowi kluczowy element weryfikacji. Należy ocenić, czy ortofotomapa odpowiada rzeczywistym wymiarom oraz upewnić się, że zniekształcenia perspektywiczne zostały odpowiednio skorygowane. W branży budowlanej ortofotomapy z dronów są wykorzystywane do monitorowania postępu prac, co wymaga szczególnej uwagi na precyzję danych.

Analiza ortofotomap obejmuje zarówno pomiary w dwóch wymiarach, jak i w trzech. Dzięki tym pomiarom można dokładnie ocenić:

  • powierzchnię terenu,
  • wysokość obiektów,
  • ich położenie.

Takie dane znajdują zastosowanie w:

  • urbanistyce,
  • inwentaryzacji,
  • zarządzaniu terenami zielonymi.

Regularne aktualizacje ortofotomap są kluczowe, ponieważ zapewniają ich użyteczność oraz zgodność z rzeczywistymi warunkami. Cykliczne naloty dronów umożliwiają bieżące śledzenie zmian, co jest niezwykle istotne, zwłaszcza w szybko rozwijających się obszarach miejskich oraz w rolnictwie, gdzie zmiany następują w błyskawicznym tempie.

W procesie analizy i weryfikacji ortofotomap wykorzystuje się nowoczesne oprogramowanie geoinformacyjne. Narzędzia te nie tylko pozwalają na wizualizację danych, ale również ich przetwarzanie, co prowadzi do uzyskania bardziej precyzyjnych wyników. Automatyzacja procesów zwiększa efektywność oraz jakość analiz.

Dzięki tym metodom analiza i weryfikacja ortofotomap stają się kluczowymi elementami zapewniającymi wysoką jakość oraz użyteczność w różnych dziedzinach.

Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści
Ortofotomapa z drona – Zastosowanie, Proces i Korzyści

Jakie są zalety i korzyści ortofotomap z drona?

Ortofotomapy z drona to narzędzie, które przynosi wiele korzyści, czyniąc je niezwykle cennym w różnych sektorach. Przede wszystkim, ich wyjątkową zaletą jest szybkość tworzenia. Dzięki dronom można uzyskać potrzebne dane w zaledwie kilka minut – na przykład, obszar o powierzchni 1 ha można sfotografować w niecałe 10 minut. Taki czas znacznie przyspiesza zbieranie informacji.

Nie można zapominać o wysokiej jakości tych map. Ortofotomapy charakteryzują się doskonałą rozdzielczością oraz precyzją, rejestrując detale, które mogą umknąć tradycyjnym technikom. To szczególnie istotne w branżach takich jak budownictwo czy geodezja, gdzie precyzyjna ocena terenu jest kluczowa dla skutecznego planowania projektów.

Aktualność danych to kolejna znacząca korzyść. Drony błyskawicznie adaptują się do zmian w otoczeniu, co pozwala na bieżące monitorowanie postępu prac budowlanych, urbanizacji oraz przekształceń krajobrazowych. Regularne aktualizacje ortofotomap są niezbędne, by zachować ich użyteczność i zgodność z rzeczywistością.

Co więcej, ortofotomapy z drona sprawdzają się w trudnych warunkach, gdzie tradycyjne metody mogą zawodzić. Drony potrafią dotrzeć do miejsc, które są trudno dostępne, co znacząco zwiększa ich wszechstronność. Ich zastosowanie obejmuje różnorodne obszary, takie jak ochrona środowiska czy rolnictwo.

W skrócie, ortofotomapy z drona mają wiele atutów:

  • szybkie wykonanie: krótkie czasy nalotu przyspieszają zbieranie danych,
  • wysoka jakość: duża rozdzielczość i dokładność obrazów,
  • aktualność danych: możliwość bieżącego śledzenia zmian w terenie,
  • wszechstronność: praca w trudnych warunkach terenowych,
  • efektywność kosztowa: oszczędności w porównaniu do klasycznych metod.
Przeczytaj również:  Dron geodezyjny – Zastosowania, Technologie i Przyszłość

Te cechy sprawiają, że ortofotomapy z drona stają się coraz bardziej popularne. Ich szerokie zastosowanie w różnych branżach przyczynia się do zwiększenia efektywności podejmowania decyzji oraz realizacji projektów.

Szybkie porównanie

Ortofotomapy z drona
szybkość wykonania krótkie czasy nalotu
wysoka jakość duża rozdzielczość
aktualność danych możliwość bieżącego śledzenia zmian
wszechstronność praca w trudnych warunkach terenowych

Jakie są zastosowania ortofotomap w różnych branżach?

Ortofotomapy z drona znajdują szerokie zastosowanie w rozmaitych branżach, co sprawia, że są bardzo wartościowym narzędziem. Oto kilka kluczowych obszarów ich wykorzystania:

  • Budownictwo: Te mapy odgrywają istotną rolę w monitorowaniu postępów prac budowlanych. Dzięki dokładnym obrazom można szybko ocenić status projektu, planować kolejne kroki oraz wcześniej dostrzegać potencjalne problemy,
  • Rolnictwo precyzyjne: W tej dziedzinie ortofotomapy pomagają w efektywniejszym stosowaniu nawozów i pestycydów. Analizując dane z tych map, rolnicy mogą lepiej zarządzać swoimi uprawami, co przekłada się na wyższe plony oraz oszczędności,
  • Zarządzanie zasobami naturalnymi: Ortofotomapy są wykorzystywane do monitorowania zasobów leśnych i oceny stanu ekosystemów. Dzięki nim można zidentyfikować obszary wymagające ochrony oraz skuteczniej zarządzać terenami,
  • Planowanie urbanistyczne: Urbanistom łatwiej jest dzięki tym mapom analizować istniejące tereny i planować nowe inwestycje. Precyzyjne dane geograficzne pozwalają na lepsze dostosowanie projektów do realiów terenowych.

Dodatkowo, ortofotomapy z drona mają swoje miejsce w geodezji, gdzie służą do tworzenia szczegółowych map oraz modeli terenowych. Umożliwiają one podejmowanie lepszych decyzji, co zwiększa efektywność działań w każdym z tych obszarów.

Jakie są przykłady zastosowań ortofotomap w praktyce?

Przykłady wykorzystania ortofotomap w praktyce ukazują, jak ważne są dokładne dane przestrzenne w różnych sektorach. Oto kilka interesujących zastosowań:

  • Monitorowanie budów: Dzięki ortofotomapom z dronów inwestorzy i kierownicy budów mogą na bieżąco śledzić postępy prac. Takie dokładne obrazy pozwalają szybko ocenić aktualny stan projektu i zidentyfikować ewentualne problemy, co z kolei sprzyja lepszemu zarządzaniu budową,
  • Analiza zmian w środowisku: Te mapy mają również zastosowanie w monitorowaniu zmian w ekosystemach, takich jak degradacja terenów czy zmiany pokrycia roślinnością. Regularne naloty dronów umożliwiają bieżące śledzenie tych procesów, co jest niezwykle istotne dla ochrony przyrody,
  • Planowanie ewakuacji w sytuacjach kryzysowych: W przypadku katastrof, takich jak pożary czy powodzie, ortofotomapy z dronów mogą być kluczowe przy opracowywaniu planów ewakuacyjnych. Dokładne obrazy terenu pomagają w wskazaniu bezpiecznych tras oraz miejsc zbiórki,
  • Inwentaryzacja działek: W dziedzinie geodezji ortofotomapy przyczyniają się do precyzyjnej inwentaryzacji nieruchomości, co ułatwia procesy związane z obrotem gruntami oraz planowaniem przestrzennym,
  • Ocena stanu upraw w rolnictwie: Rolnicy wykorzystują ortofotomapy do dokładnej analizy swoich upraw, co pozwala na efektywniejsze zarządzanie nawożeniem i nawadnianiem. Dzięki temu mogą zwiększyć plony oraz zaoszczędzić na środkach ochrony roślin.

Te przykłady pokazują, jak różnorodne i użyteczne są ortofotomapy z dronów. Ich praktyczne zastosowanie czyni je nieocenionym narzędziem w wielu branżach.

Jakie są koszty wykonania ortofotomapy z drona?

Koszty związane z tworzeniem ortofotomapy za pomocą drona są różnorodne i głównie uzależnione od rozmiaru obszaru, a także specyficznych wymagań danego projektu. Ceny zaczynają się od około 300 zł za każdy kilometr bieżący lub 30 zł za hektar. Warto jednak mieć na uwadze, że te stawki mogą się zmieniać. Dodatkowe usługi, takie jak analiza danych czy przetwarzanie obrazów, mogą również wpłynąć na ostateczną cenę.

Podczas ustalania kosztów warto uwzględnić także inne wydatki, takie jak:

  • planowanie misji lotniczej,
  • ubezpieczenie drona,
  • możliwe zezwolenia na loty w danym rejonie.

Każdy projekt jest inny, dlatego dobrze jest skontaktować się z firmą oferującą usługi ortofotomap. Taki krok pozwoli uzyskać indywidualną wycenę, która weźmie pod uwagę wszystkie szczegóły i wymagania.

Inwestycja w ortofotomapy z drona może przynieść znaczące oszczędności w dłuższej perspektywie. Zwiększona efektywność w analizie danych oraz usprawnienie procesów decyzyjnych w branżach takich jak budownictwo, rolnictwo czy urbanistyka to kluczowe zalety, które warto rozważyć.

Jak wygląda przyszłość technologii ortofotomap z drona?

Przyszłość technologii ortofotomap uzyskanych z dronów zapowiada się niezwykle obiecująco. W miarę jak postępują innowacje, ich zastosowanie w fotogrametrii oraz skanowaniu 3D będzie rosło. Dzięki rozwojowi technologii, ortofotomapy staną się jeszcze bardziej precyzyjne i efektywne w gromadzeniu informacji.

Przeczytaj również:  Inspekcje dronem – Nowoczesne podejścia i korzyści

Jednym z najważniejszych trendów jest pojawienie się zaawansowanego oprogramowania do przetwarzania danych, które zautomatyzuje wiele procesów, przyspieszając tym samym tworzenie map. Drony zyskują na wydajności, co umożliwia zbieranie danych z większych obszarów w krótszym czasie. Na przykład w 2022 roku jedna z firm zajmujących się monitoringiem dróg miała zlecenia obejmujące ponad 150 km, co doskonale ilustruje rosnące zapotrzebowanie na ortofotomapy w różnorodnych sektorach.

Nowoczesne drony będą także wyposażone w technologie umożliwiające skanowanie 3D, co pozwoli na uzyskanie jeszcze bardziej szczegółowych danych przestrzennych. Ortofotomapy znajdą zastosowanie nie tylko w tradycyjnych branżach, takich jak:

  • budownictwo,
  • rolnictwo,
  • ochrona środowiska,
  • zarządzanie miastami.

Coraz więcej firm i instytucji dostrzega korzyści płynące z wykorzystania ortofotomap, co prowadzi do ich szerszego wdrażania. Potencjał analizy danych oraz integracji z innymi systemami geoinformacyjnymi staje się kluczowy, podnosząc wartość ortofotomap jako narzędzi wspierających podejmowanie decyzji.

Warto zauważyć, że przyszłość ortofotomap z dronów to nie tylko rozwój technologii, ale także ich coraz szersze wykorzystanie, co z pewnością wpłynie na efektywność i dokładność w wielu branżach.

Jak nauczyć się tworzenia ortofotomap z drona?

Aby skutecznie nauczyć się, jak tworzyć ortofotomapy z wykorzystaniem dronów, warto rozważyć uczestnictwo w kursach fotogrametrii. Te programy edukacyjne łączą teorię z praktyką, co jest niezwykle ważne dla efektywnego wykorzystania dronów w tej branży. Podczas zajęć zdobędziesz wiedzę na temat:

  • obsługi sprzętu,
  • oprogramowania,
  • metod tworzenia ortofotomap.

Szkolenia praktyczne są kluczowe, ponieważ umożliwiają zdobycie cennego doświadczenia w rzeczywistych warunkach. Uczestnicy mają okazję nauczyć się, jak:

  • planować loty,
  • zbierać dane,
  • przeprowadzać naloty dronem.

Warto dodać, że przeprowadzenie nalotu dronem nad działką o powierzchni 1 ha zajmuje zaledwie 10 minut.

Nie można zapominać o znaczeniu znajomości oprogramowania do przetwarzania danych. Narzędzia te są podstawą do ortoorektyfikacji zdjęć oraz tworzenia mozaik ortofotomap. Dzięki kursom i szkoleniom zdobędziesz wszystkie wymagane umiejętności, które pozwolą Ci stać się kompetentnym specjalistą w tej fascynującej dziedzinie.

Najczęściej Zadawane Pytania

Ile kosztuje wykonanie ortofotomapy?

Ceny za stworzenie ortofotomapy przy użyciu drona zaczynają się od około 300 zł za każdy kilometr bieżący lub 30 zł za hektar. Warto jednak mieć na uwadze, że ostateczne stawki mogą się różnić w zależności od:

  • wielkości obszaru,
  • dodatkowych usług,
  • analizy uzyskanych danych.

Jaki dron do ortofotomap?

Drony, które służą do tworzenia ortofotomap, powinny być zaopatrzone w:

  • kamery o wysokiej rozdzielczości,
  • system stabilizacji lotu,
  • nawigację GPS.

Przykładowo, modele takie jak DJI Mavic 3 Enterprise oraz DJI Matrice 350 RTK oferują precyzyjne rezultaty, nawet w niesprzyjających warunkach. To sprawia, że są idealnym rozwiązaniem dla profesjonalistów zajmujących się fotogrametrią.

Ile kosztuje zrobienie zdjęcia z drona?

Koszt zrobienia zdjęcia z drona waha się od około 300 do 450 zł. Ta kwota dotyczy ceny netto lub brutto za podstawowy pakiet, który zazwyczaj zawiera:

  • około 15 zdjęć,
  • 20 minut materiału wideo.

Warto mieć na uwadze, że w przypadku bardziej skomplikowanych zleceń, ceny mogą sięgnąć nawet 1400 zł.

Czy sąsiad ma prawo latać dronem nad moją posesją?

Sąsiad rzeczywiście ma możliwość latania dronem nad Twoją działką, ale tylko wtedy, gdy stosuje się do obowiązujących przepisów lotniczych oraz nie narusza Twojej prywatności. Ważne jest, aby pamiętać, że nie ma czegoś takiego jak „prywatna przestrzeń powietrzna” nad Twoją własnością. Jeśli jednak sąsiad będzie korzystał z drona zbyt często, może to prowadzić do komplikacji prawnych.

Czy robienie zdjęć dronem jest legalne?

Robienie zdjęć z użyciem drona to interesujące zajęcie, ale warto pamiętać o zasadach ochrony prywatności. Fotografowanie ludzi bez ich zgody może naruszać ich prawo do intymności. Dlatego, jeśli planujesz publikować lub dzielić się swoimi zdjęciami, zawsze upewnij się, że masz odpowiednią zgodę.

Ile kosztuje 20-minutowy pokaz drona?

Koszt 20-minutowego pokazu dronów waha się od 30 000 do 60 000 dolarów. Na ostateczną cenę wpływa:

  • liczba wykorzystywanych dronów,
  • dodatkowe efekty, takie jak animacje,
  • efekty specjalne, takie jak sztuczne ognie.

Zazwyczaj w takim spektaklu bierze udział minimum 100 dronów.

Źródła:

  • fotogrametria.pkig.plfotogrametria.pkig.pl/oferta/ortofotomapy-z-dronow-nmt
  • dron.edu.pldron.edu.pl/product/ortofotomapy


Zostaw odpowiedź

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *